Gmina Zakopane
Miejscowości w gminie
Rejony chronione
Tatrzański Park Narodowy
Parki narodowe
Idea powołania parku narodowego w Tatrach sięga XIX w. i wiele lat stanowiła jeden z głównych celów działań w dziedzinie ochrony przyrody w Polsce. Podstawą do utworzenia parku stały się dobra tzw. Fundacji Kórnickiej zapisanej państwu przez hr. Wł. Zamojskiego w latach dwudziestych. W okresie międzywojennym prowadzono intensywne prace przygotowawcze, w tym wykup terenów, co zaowocowało w 1939 r. utworzeniem Parku Przyrody w Tatrach o powierzchni ok. 16 tys. ha. Prace te obfitowały w dramatyczne wydarzenia, jak ustąpienie PROP w związku z budową kolejki linowej na Kasprowy Wierch. Przed wojną podejmowano również starania o wprowadzenie ochrony Tatr po stronie słowackiej. Przyniosły one rezultaty dopiero po wojnie w 1948 roku, kiedy to utworzono na obszarze Tatr Wysokich parku narodowego (TANAP). Od 1993 r. oba parki zostały uznane przez UNESCO za międzynarodowy rezerwat biosfery TATRY.Obecnie park obejmuje całe Tatry po stronie polskiej z najwyższym szczytem Rysami (2 499 m n.p.m.) i chroni jedyny w Polsce i jedyny między Alpami a Kaukazem masyw o charakterze alpejskim. W jego budowie można wyróżnić trzon krystaliczny, który tworzą granity, gnejsy i łupki oraz płaszcz skał osadowych z dolomitów i wapieni. Rzeźbę Tatr określa się jako młodą, tj. niedawno ukształtowaną.Ostateczne cechy nadała Tatrom epoka lodowcowa. W okresie trzech zlodowaceń ukształtowała się obecna, niezwykle urozmaicona rzeźba, z granitowymi, urwistymi szczytami i ścianami, wiszącymi dolinami, kotłami lodowcowymi wypełnionymi jeziorami, wspaniałymi dolinami z ostańcowymi formami skalnymi i licznymi jaskiniami. W granicach parku znajduje się ok. 650 jaskiń, z których 6 udostępnionych jest dla ruchu turystycznego. Najdłuższy i najgłębszy jest system jaskiń Wielka Śnieżna - Wielka Litworowa (dł.18000m, gł. 814m). Ważnym elementem krajobrazu parku są liczne potoki , stawy, wodospady i wywierzyska. Największym stawem w parku jest Morskie Oko i Wielki Staw Polski., a największym wodospadem Wielka Siklawa (70 m) Układ roślinności w Tatrach, podobnie jak w innych górach, ma charakter piętrowy. W piętrze regla dolnego (od 700 m do 1250 m n.p.m.) dominują lasy jodłowo - bukowe z domieszką jaworu i świerka. Na znacznych powierzchniach występują również sztucznie wprowadzone lasy świerkowe. W obrębie regla dolnego spotyka się łąki kośne. Wyższe partie (1250 -1550 m n.p.m.) zajmuje piętro regla górnego. Panuje tu bór świerkowy ze skupieniami limby przy górnej granicy lasu. Na wysokości 1800 m występuje piętro kosodrzewiny, tworzącej zwarte i trudne do przebycia zarośla. Odgrywają one bardzo duże znaczenie, gdyż osłabiają siłę procesów erozyjnych, powstrzymują piargi i bloki skalne, ograniczają spływ wód powierzchniowych. Ponad pasmem kosodrzewiny do wysokości 2300 m n.p.m. rozpościera się piętro halne czyli alpejskie. Tworzą go gęste wysokogórskie murawy. Rosną tu m.in. sasanka biała, liczne goryczki, turzyce. Na tzw. wyleżyskach, gdzie śnieg zalega długo, rozwinął się zespół wierzby zielnej, a także endemiczny zespół skalnicy tatrzańskiej. Piętro turni rozpoczyna się na wysokości 2300 m n.p.m. i sięga po najwyższe szczyty. Panują tu naskalne porosty, a rośliny kwiatowe spotyka się jedynie w załomach skalnych. Na obszarze Tatr rośnie ponad 1000 gatunków roślin naczyniowych, z których 85 podlega ochronie gatunkowej. Obok wymienionej już skalnicy tatrzańskiej endemitami są m.in. ostróżka, dębik ośmiopłatkowy, szarotka alpejska, limba oraz sit skucina i boimka dwurzędowa, tworzące endemiczny zespół wysokogórskich muraw, nadających jesienią charakterystyczny , czerwony kolor m.in. Cerwonym Wierchom.Bogaty jest świat zwierząt. Chronione prawnie od schyłku XIX w. świstaki i kozice żyją w piętrze hal. Z innych ssaków tatrzańskich wymienić trzeba jelenia, sarnę, pojawiającego się czasem niedźwiedzia, wilka i rysia. Sporo jest drobnych ssaków. Liczna jest fauna nietoperzy. Wśród znacznej liczby przedstawicieli awifauny wymienia się wiele gatunków wysokogórskich. Do nich należy m.in. pomurnik, orzeł przedni, sokół wędrowny, płochacz halny, głusze, cietrzew, jarząbek. W faunie płazów i gadów nie obserwujemy gatunków ograniczonych swym występowaniem do terenów TPN.Około 50% powierzchni parku zajmują obszary objęte ochroną. Są to wszystkie tereny położone ponad górną granicą lasu oraz następujące rezerwaty położone poniżej tej granicy:- Dolina Rybiego Potoku, Roztoki i W asmundzka,- Pańszczyca i Gąsiennicowa,- Mała Jaworzynka, Kasprowa, Goryczkowa, Kondratowa, - Hala Pisana, Tomanowa, Pyszna, - Masyw Kominiarskiego Wierchu,- Starorobociańska, Jarząbcza, Chochołowska Wyżnia, Łysa Skałka,- Toporowe Stawy,- Regle Zakopiańskie, - Koryciska, - Bobrowiec.Ważnym elementem Tatrzańskiego Parku Narodowego jest kultura materialna Tatr wyróżniająca się swoistą odrębnością i nieprzerwanym kultywowaniem zwyczajów, strojów i gwary. Pozostałościami dawnego budownictwa są liczne szałasy, kapliczki i kościółki. Na przełomie XIX i XX wieku wykształcił się styl zakopiański
Obszar Chronionego Krajobrazu woj. nowosądeckiego
Obszary chronionego krajobrazu
Z uwagi na wysokie walory przyrodniczo-krajobrazowe całego dawnego woj. nowosądeckiego, objęto cały obszar ochroną jako ochk
Przełom Białki pod Krępachami
Rezerwaty przyrody
przełom rzeki przez pieniński pas skałkowy, rzadkie zespoły roślinności naskalnej
Skałka Rogoźnicka
Rezerwaty przyrody
wapienna skała ze skamieniałościami fauny górnej jury
Bór na Czerwonem
Rezerwaty przyrody
torfowisko wysokie ze stanowiskiem kosodrzewiny (Pinus mughus)
Niebieska Dolina
Rezerwaty przyrody
buczyna karpacka na Magurze Spiskiej
